08 maart 2018

Visie op verbinden

Het ontstaan van eenzaamheid en de ernstige gevolgen.
Recent wetenschappelijk onderzoek heeft ertoe geleid dat veel meer inzicht is ontstaan in de ernstige gevolgen van eenzaamheid als deze langere tijd -ongeveer een jaar- duurt.

Het is evident dat deze kennis gebruikt moet worden voor het ontwikkelen van een efficiënte aanpak met als uitkomst een blijvende verbetering van kwaliteit van leven van het individu en de gemeenschap als geheel.

Wij zijn sociale dieren, vanaf onze prille ontwikkeling als mens. In de evolutie van de mens hebben de hersenen zich ontwikkeld om goede relaties aan te kunnen gaan en te onderhouden. Hierdoor kon de vroege mens in stamverband overleven in een bedreigende wereld. De hersenen zijn verder geëvolueerd en gespecialiseerd om verbindingen met groepsgenoten aan te gaan waardoor we steeds beter konden communiceren, leren, optimaal samenwerken en samenleven. Ontbreken de goede relaties, dan lopen we gevaar. Het ervaren van eenzaamheid is op te vatten als een alarmsignaal dat in ons overlevingssysteem is ingebouwd en dat we fysiek waarnemen via stress. Onze hersenen blijken pesten en gevoelens van eenzaamheid op dezelfde plaats te registreren als die voor lichamelijke pijn bij verwonding!

VERANDERINGEN IN EEN LEVENSPATROON LEIDEN TOT EENZAAMHEID

Eenzaamheid kan iedereen overkomen: door een verandering in een levenspatroon veranderen de relaties die daarbij horen mee. We kunnen dierbare relaties die ons leven betekenis geven zelfs verliezen. Deze verandering in ons levenspatroon kan leiden tot eenzaamheid indien er geen nieuwe relaties worden gevonden. Langer aanhoudende eenzaamheid leidt tot de bekende chronische stressreactie vechten, vluchten, bevriezen.

De chronische fysiologische aanpassingen en de emotionele reacties die in werking treden bij het ervaren van de stress die eenzaamheid oproept, leiden tot veranderingen in onze hersenstructuren, onze hormoonhuishouding, ons immuunsysteem en uiteindelijk in onze gezondheid. De voortdurende stress leidt ertoe dat we terechtkomen in een patroon van zelfbehoud.

Dit zelfbehoud roept ook wantrouwen en angst op naar de buitenwereld. Door negatieve gedachtepatronen en de reactie van zelfbehoud, gekoppeld aan het minder goed interpreteren van sociale signalen verandert het gedrag dat zich uit in klagen, klampen, kluizenaar worden en een steeds verder terugtrekken. Onder invloed van de veranderde afgifte van met name oxytocine verandert de beleving van sociale contacten en kan men niet meer genieten als voorheen van contact met andere mensen of van activiteiten.

Een bijkomend risico bij eenzaamheid is dat men de moeilijkheden en emoties probeert te dempen en men gevoeliger wordt voor verslavingen. De risicos en negatieve effecten hiervan verergeren de situatie nog verder. Dit hele patroon maakt beter begrijpelijk waarom mensen niet zelf naar buiten treden om te praten over de problemen en niet zelf om hulp durven te vragen als zij zich eenzaam voelen: men schaamt zich.

Gezien al deze gevolgen is het samenbrengen van mensen geen oplossing voor eenzaamheid. Het is zelfs contraproductief als er geen continuïteit aan dergelijke activiteiten wordt verbonden. Veel van de huidige activiteiten die nu worden georganiseerd zijn te zien als tijdelijke onderbrekingen van de situatie van eenzaamheid. Het is geen duurzame oplossing waarbij de persoon en diens situatie verandert. Hulpverleners en vrijwilligers in het welzijnswerk en professionals in de zorg zijn zich hiervan nog onvoldoende bewust. Hoog tijd dat dit verandert.

VERANDERENDE SAMENLEVINGEN DOOR DE TIJDEN HEEN

VAN SAMENLEVINGEN IN BALANS NAAR SAMENLEVINGEN UIT BALANS

Hoe kon het zo ver komen dat in onze tijd zoveel mensen zich eenzaam voelen? In het boek 'Samenlevingen in Balans' geeft auteur Marja de Vries een zeer goed, uitgebreid gedocumenteerd inzicht in de wijze waarop vroege samenlevingen functioneerden. Binnen dergelijke samenlevingen stonden mensen nog in rechtstreeks contact met hun innerlijke wijsheid of intuïtie en met de natuurlijke leefomgeving. De organisatie en besluitvorming binnen de samenleving werd gebaseerd op het principe dat het 'welzijn van alles en iedereen tot in de volgende zeven generaties' gewaarborgd dienden te worden. Het cultiveren van 'Goede Relaties' leidde tot vreedzame, gelijkwaardige leefgemeenschappen waarin ieder lid werd gerespecteerd en gewaardeerd om zijn unieke inbreng. De kenmerken van deze vreedzame samenlevingen worden gezien als een 'samenleving in balans'.

Deze samenlevingen in balans werden onder de voet gelopen door volkeren die volgens heel andere principes leefden. Het leven werd gecentreerd rond macht en bezit. Deze verdeelde hiërarchische samenlevingen stelden heel andere waarden boven het welzijn van alles en iedereen. Het economische model waarop de westerse cultuur zich verder ontwikkelde op basis van bezit, macht, ongelijkheid en manipulatie is te zien als een 'samenleving uit balans'.

De kenmerken van deze disbalans herkennen we ook in onze huidige tijd, zij het veelal onder een beschaafd laagje vernis. Het je niet verbonden voelen wordt in onze tijd mee opgeroepen door vele ontwikkelingen en de wijze waarop we onze samenleving organiseren. In dit kader kunnen we het huidige aantal mensen dat zich eenzaam voelt plaatsen.

Inmiddels is bekend dat eenzaamheid zich onder alle leeftijdsgroepen en onder alle bevolkingsgroepen voordoet. Mensen die midden in het leven staan, studeren, werken, een gezin hebben: letterlijk iedereen kan in de situatie verzeild raken waarin men zich eenzaam voelt. De groeiende groep relatief jonge mensen die zich eenzaam voelt wordt nog onvoldoende herkend en komt niet in beeld bij de verschillende welzijnsorganisaties of andere professionele hulpverleners. Het beeld dat eenzaamheid bij ouderen hoort draagt bij aan het bestaande taboe in onze samenleving en bemoeilijkt het vragen om hulp.

Sinds een aantal jaren zijn de alarmerende getallen van mensen die in onderzoek aangeven zich vaak of bijna altijd eenzaam te voelen, aanleiding voor gemeenten om daar actief op in te willen grijpen. Het is immers schadelijk en onwenselijk voor het individuele welzijn voor de mensen. Inmiddels zijn de negatieve en zorgelijke aspecten door  bijvoorbeeld ziekteverzuim en wegvallen uit het arbeidsproces voor de gehele samenleving duidelijk. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de schadelijke effecten van eenzaamheid op de gezondheid groter zijn dan die van roken en de leeftijdsduur aanmerkelijk kunnen verkorten.

De gemeente Amsterdam kiest voor een lerende aanpak met aandeelhouders en experimenten. Het vraagt moed, kennis, veel geduld en visie om een zo complex probleem als eenzaamheid werkelijk te kunnen veranderen in een complexe samenleving met zovele verschillende mensen en wensen.

PAS OP DE PLAATS:  EERST ORIËNTEREN   DAN KOERS BEPALEN

Je moet soms lang op de drempel van de vragen staan eer je je voet durft te zetten op de trede van de antwoorden.

                                                                                                    Rainer Maria Rilke 

Uitgaande van de wetenschappelijke kennis over de ernstige gevolgen van eenzaamheid is het noodzakelijk om te onderkennen dat er verschillende doelgroepen zijn waarbij een verschil in aanbod wenselijk is. Niet iedereen kan op dezelfde wijze worden bereikt met een programma dat er op gericht is nieuwe wegen in te slaan. Voor het volgen van een training of cursus zijn nu eenmaal eigenschappen vereist als het kunnen en willen leren en vervolgens nieuwe vaardigheden en kennis integreren in het eigen leven.

Met name het zich zelf mede verantwoordelijk voelen voor de richting en invulling van het leven heeft zich niet bij iedereen vanzelfsprekend kunnen ontwikkelen.

Dit betekent dat na het informeren over wat eenzaamheid teweeg brengt, er gekeken zal moeten worden naar wensen en mogelijkheden per persoon. Een inschatting dient vooraf te worden gemaakt of iemand mee kan doen aan een verandertraject en hoe een (alternatief) aanbod het beste aansluit bij persoonlijke behoeften en mogelijkheden.

STAPPEN NAAR EEN GERICHTE AANPAK

INFORMEREN

Informeren van de professionele hulpverleners.

Specialistische kennis moet allereerst eigen worden gemaakt door de professionele hulpverleners in de zorg en het welzijnswerk, voordat naar buiten wordt getreden met een aanbod. Het inschakelen van opgeleide ervaringsdeskundigen als coach is een meerwaarde: het werkt drempelverlagend en bevordert de interactie met de belanghebbenden: men spreekt dezelfde taal.

Informeren van de doelgroep.

Informeren van de doelgroep kan worden georganiseerd door deze speciaal opgeleide (ervaringsdeskundige) coaches met behulp van het geven van presentaties. Daarin maken gegadigden voor een traject kennis met oorzaken en gevolgen van eenzaamheid (taboe wegnemen) en de mogelijkheden van een efficiënte aanpak en wat zij daarvan mogen verwachten (hoop geven, inspireren, helpen initiëren van verandering).

Een specifieke informatiecampagne via alle beschikbare media kan de bewustwording van en de visie op eenzaamheid positief beïnvloeden. Op posters, in flyers, advertenties, verschillende artikelen in (buurt)kranten, via plaatselijke radio- en televisieprogrammas wordt er met zekere regelmaat informatie gegeven. Door de herhaling raken mensen meer gewend aan het fenomeen eenzaamheid en dit zal bijdragen aan het doorbreken van het taboe en tot het beter bespreekbaar maken. Door het plaatselijke karakter van de informatie is het vinden van de gewenste hulp bij de juiste persoon gemakkelijk en hiermee is de toegankelijkheid beter.

TOEGANKELIJK MAKEN VAN INFORMATIE EN INTERVENTIES

De gemeente en de welzijnsorganisaties kunnen een dergelijke informatiecampagne  financieren, als facilitatie naar het vervolgtraject: de genoemde presentaties en het aanbod. Een aanbod zoals de cursus die hieronder verder wordt verduidelijkt, kan tot nu toe alleen doorgang vinden als deze grotendeels wordt gesubsidieerd. Het is nog niet algemeen aanvaard dat men voor een cursus die het leven positief beïnvloed zelf een investering doet. Dit beeld kan kantelen als er meer bekendheid wordt gegeven aan de risicos van niets doen bij langer durende eenzaamheid en aan de positieve ervaringen en resultaten op langere termijn als men wel iets onderneemt. Welke organisatie of welke organen deze subsidies kunnen verstrekken zal een punt van discussie zijn.

EEN  AANPAK BIJ EENZAAMHEID: DE CURSUS CREATIEF LEVEN

Efficiënte hulp bij eenzaamheid dient zich te richten op het herstellen van de gezonde balans in de persoon zelf om van daaruit goede relaties met anderen te ontwikkelen.

De cursus Creatief Leven pakt de eerder genoemde veranderingen als gevolg van eenzaamheid stap voor stap aan: de veranderingen in de hersenen, in de communicatie, het lage zelfbeeld, en de verminderde zelfzorg worden via opdrachten omgezet naar positief gedrag.

De informatie en de opdrachten in de cursus zijn er op gericht dat de deelnemer aan het eind van de cursus in staat is om met zelfkennis en (hernieuwd) inzicht in eigen wensen, talenten en mogelijkheden zelf de activiteiten en daarbij passende relaties te kunnen realiseren.

De cursus geeft individuele coaching in groepsverband en stuurt aan op:

-   stapsgewijs inzicht verkrijgen in het ontstaan van eenzaamheid en de gevolgen          

-   het ontwikkelen van bewustzijn van wie men in essentie is

  • inzien hoe de levensloop tot nu toe is verlopen
  • het bewust worden van positieve gebeurtenissen
  • het bewust worden van de innerlijke waarden die het leven betekenis en richting geven
  • ontdekken van talenten en deze koppelen aan gewenste activiteiten
  • activeren van zintuigen waardoor de hersenen langs deze weg meer geprikkeld worden

-   levendigheid opwekken in dagelijkse situaties en meer leven in het nu

  • creativiteit stimuleren waardoor men positieve ervaringen opdoet met eigen talenten
  • constructieve communicatie leren inzetten in en buiten de cursusgroep
  • inzien dat men zelf verantwoordelijkheid kan nemen voor zelfzorg
  • oplossingsgericht denken
  • plannen maken en deze leren stapsgewijs te realiseren zodat men een toekomst ziet

WEER DEELNEMEN AAN HET LEVEN

Deelnemers aan de cursus Creatief Leven worden in de gelegenheid gesteld het leven weer zelf sturing te geven. Zij weten wat hen in het leven meer betekenis brengt en welke activiteiten en daarbij passende relaties zij willen aangaan. Door beperkte financiële ruimte  kan de net ontdekte interesse wellicht niet worden gerealiseerd. Armoede en eenzaamheid is een onfortuinlijke combinatie. Het is daarom zinvol om daar met elkaar een oplossing voor te vinden. Gedeeltelijke subsidie kan de toegankelijkheid tot het deelnemen aan de gewenste activiteit vergroten. Om een nieuw positief en gezond levenspatroon te kunnen volhouden zijn financiële draagkracht, toegang tot voorzieningen in de eigen buurt en continuïteit van belang. Het effect van een actiever leven in verbinding met anderen vergroot de energie, gezondheid, weerbaarheid en de veerkracht van mensen.

DURVEN LEREN VAN HET LEVEN

Er is een doorgaande levensstroom die er altijd is; die bezit van ons kan nemen en waar wij gehoor aan kunnen geven

                                               Jaap Voigt: Leven & Werken in het Ritme van de Seizoenen

 

Leren van de lessen van het leven is iets dat meestal pas plaatsvindt als we ons echt durven open te stellen voor wat het leven ons biedt. Het afstemmen op dat wat in ons leeft en ons bewust daarmee verbinden geeft dat de innerlijke bron in ons de grond wordt voor het bestaan en als voedingsbron kan dienen, ook in moeilijke tijden. Het is die plaats in ons om steeds opnieuw naar terug te kunnen keren.

Het is mijn eigen ervaring dat het bewandelen van dit pad heilzaam is omdat het mijn ommekeer uit de eenzaamheid naar verbinding heeft bewerkstelligd. Het aanleren van een gezonde levenshouding en het versterken van de veerkracht zie ik als onontbeerlijk voor een gezond leven in balans. Bij een dergelijke ontwikkelingsreis is professionele hulp vaak vereist.

HET NIEUWE SAMEN

We leven al een tijd lang in een overgangstijd, in een transitie. Dat maakt dat veel in beweging is en het maakt dat vele mensen zich zeer onrustig voelen. Het veranderen van allerlei voorzieningen, structuren en omstandigheden geeft geen houvast meer in deze tijd. Bovendien gaan vele veranderingen te snel of voelen mensen zich niet meer vertrouwd met de nieuwe situaties. Wie wel mee durft te bewegen in deze roerige tijden ontdekt veel goeds: Het kan echt anders!

In Amsterdam zijn er vele podia waar nieuwe denkers en initiatiefnemers hun inzichten delen en er vindt volop debat plaats. De transitie biedt nieuwe kansen en nodigt uit om de samenleving anders in te richten. Samen delen en echt zorgdragen voor de gehele samenleving op nieuwe en gedurfde manieren. We zien initiatieven die wel tegemoet komen aan het principe dat het welzijn van alles en iedereenhet uitgangspunt dient te zijn. De uitdaging is onder meer om met dit nieuwe élan ook relaties in samenwerkende  gemeenschappen tot ontwikkeling te brengen. Hierdoor ontstaan nieuwe netwerken die elkaar bevruchten en waarmee vernieuwing en onderlinge uitwisseling vanzelfsprekend wordt en het beschikbare potentieel van mensen en hun talent in een bepaald gebied of stadsdeel gekend en optimaal benut zal worden.

Er is in Amsterdam een enorm potentieel aan goed opgeleide, goed gemotiveerde, zeer creatieve en inspirerende mensen. Als het lukt om netwerken tot stand te brengen tussen maatschappelijk werkers, zorgverleners en deze creatieve geesten, is er een wereld aan mogelijkheden te bedenken die tot het samenkomen van mensen uitnodigt waarbij het spelen, vieren en samenleven tot expressie wordt gebracht.

DE GEMEENTE FACILITEERT EN FINANCIERT WAAR NODIG

Het doelgericht kunnen begeleiden van mensen met eenzaamheid vergt specialisatie om een efficiënte aanpak en implementatie te kunnen bieden. De gemeente zou per stadsdeel een Regisseur Eenzaamheidkunnen aanstellen die deze specialistische kennis heeft of inhuurt en bestaande netwerken van welzijnsorganisaties en eerste lijn zorgverleners hiermee voorziet en hierin betrekt.

Het is de komende tijd van belang dat expertise wordt ingezet voor de grote groep relatief jonge mensen die gemotiveerd zullen zijn om eenzaamheid in hun leven te veranderen naar een leven met relaties en betekenisvolle inhoud. Voor deze groep kan een cursusaanbod zoals in deze visie is genoemd het aangewezen instrument zijn. Het is daarbij gewenst dat ook verwijzende hulpverleners als huisartsen en POH-GGZ praktijkhouders goed geïnformeerd zijn en gericht kunnen verwijzen.

Het zou zelfs een preventieve interventie kunnen worden als meer mensen goed geïnformeerd zijn en bij de eerste verschijnselen van eenzaamheid die worden opgemerkt, direct met een lichte interventie worden bijgestuurd. Voor het aanbieden van een dergelijke cursus of training zijn speciaal opgeleide ervaringsdeskundige coaches de aangewezen persoon.

Indien een cursus of training niet tot de mogelijkheden behoren zal gezocht moeten worden naar een aansprekend aanbod dat toch aanzet om zelf weer in beweging te komen binnen de bestaande mogelijkheden. Het is mijn stellige overtuiging dat met het goed informeren over oorzaken en gevolgen van eenzaamheid (zie ook hiervoor) de gehele situatie kan kantelen ten faveure van een vermindering van het lijden. De ervaring leert dat door goede informatie te geven over bepaalde moeilijkheden, de openheid toeneemt om erover te durven praten, waardoor het meer vanzelfsprekend wordt bij dergelijke moeilijkheden hulp te vragen.

Met het indienen van mijn experiment als aandeelhouder wil ik een bijdrage leveren aan een gezonde kanteling in Amsterdam. Wat zou het prachtig zijn als Amsterdam haar inwoners helpt bij het aangaan van 'Goede Relaties'. Ik kan het niet helpen, ik moet hierbij denken aan de onsterfelijke woorden van voormalig burgemeester Eberhard van der Laan:

WEES LIEF VOOR DE STADEN VOOR ELKAAR”    Wat een prachtige opdracht.

OVER DE AUTEUR

Henriëtte del Prado heeft vele jaren als logopedist en stottertherapeut gewerkt. Eind 2014 stopte zij hiermee met de wens zich verder te ontwikkelen als coach voor persoonlijke ontwikkeling en verdieping.  Zij kent eenzaamheid van dichtbij en noemt zichzelf daarom ervaringsdeskundige. In 2015 volgde zij de opleiding tot 'Specialist Eenzaamheid' bij Faktor 5. Nu helpt zij anderen met de gevolgen van eenzaamheid als gespecialiseerd coach. Haar praktijk heeft als naam Al-één-Zijn vanuit haar levensvisie dat ieder mens en alle levensvormen met elkaar zijn verbonden, ook als je alleen bent.

In november 2017 verzocht het team van Aanpak [Eenzaamheid] Amsterdam haar een artikel te schrijven met haar visie op een mogelijke aanpak vanuit haar eigen ervaringen en de kennis  die zij inmiddels heeft op het terrein van eenzaamheid. Het is een artikel geworden met een persoonlijke visie vanuit een breed perspectief gezien.

Haar missie: de kennis helpen uitdragen die nodig is om tot een andere benadering van eenzaamheid te komen, waardoor het taboe rond eenzaamheid oplost en er een efficiënte en duurzame aanpak beschikbaar komt. Zij werkt graag samen met professionele hulpverleners om kennis te delen en in een samenwerkend netwerk de aanpak voor eenzaamheid te verbreden en voor eenieder toegankelijk te maken.

Wil je n.a.v. deze tekst in contact komen met Henriëtte del Prado? Stuur dan een bericht aan haar via aanpakeenzaamheid@amsterdam.nl.

 

Dit blog is onderdeel van Cursus Creatief Leven


Delen