28 mei 2018

Blog 13

Hieronder vind je de 13e blog van My Secret Dress Code.

Het lukt me om een fotograaf en filmmaker te vinden die beschikbaar zijn voor de open lessen op 18 en 20 december. Met hen spreek ik af dat als aanwezigen niet op de foto willen of gefilmd willen worden ze dat respecteren.
De kinderen heb ik niet van te voren over hun komst verteld omdat het niet eerder duidelijk was dat we hun werkproces zo zouden vastleggen en ik niet wist of ik de registratie geregeld zou krijgen.
In het weekend bel ik uitgebreid met de oudere deelnemers om ze op de hoogte te brengen van de open lessen en de aanwezigheid van de filmmaker en fotograaf. En hoe dat voor ze is. Ze opperen geen bezwaren. In deze een op een telefonische gesprekken evalueren we ook wat het project tot nu toe heeft bijgedragen aan de samenwerking tussen  de leerlingen en hen, hun persoonlijke behoeften en het beoogde eindresultaat.

Maandag 18 december, de eerste open les.
De filmmaker en fotograaf zijn aanwezig, Mw A (gelukkig hersteld) en Mw B ook. Mw E laat vlak voor de les telefonisch  weten dat ze waarschijnlijk niet komt omdat ze de aanwezigheid van de filmmaker en fotograaf storend vindt.
Wanneer de les begint zijn Mw A en B er, maar geen leerlingen. Dan stroomt opeens het lokaal vol met leerlingen en gaat iedereen aan de slag met de eigen ontwerpen, sommigen  op schaal, anderen in het groot. Zelfs Mw E is aanwezig, ze wilde toch haar ontwerp afmaken. Opluchting bij mij.
Een cadeautje dit uur is de onverwachte komst van meneer Van de Linde, die wanneer de deur van het klaslokaal openzwaait ineens binnenkomt rollen met zijn rollator. Zijn aanwezigheid, zijn rustige stem en oprechte belangstelling dragen bij aan een gemoedelijke en prettige werksfeer in het lokaal. Meneer van de Linde gaat zelf in gesprek met verschillende leerlingen, stelt ze vragen en vertelt over zijn eigen teken- en schilderervaringen.
De aanwezigheid van de ouderen  in het lokaal heeft een weldadige uitwerking op de houding van de kinderen.
Het lijkt alsof ze zichzelf meer serieus kunnen nemen, hun werk kunnen waarderen en zich respectvoller gedragen dankzij de oudere gasten. Dit is zowel een feest voor ons - mijn collega Mareike en ik en de CKV docenten - als de filmmaker en fotograaf. Leerlinge R. , die haar ontwerpen en materiaal steeds mee naar huis nam omdat ze daar beter kon doorwerken, is er ook. Deze les help ik haar met het in het uitvergroten van haar schaalontwerp.
Na afloop,  als alle spullen en het materiaal, de ontwerpen weer opgeruimd worden, praten we nog langdurig na met de filmmaker, de fotograaf en de CKV- docenten. Ik heb een glimp opgevangen van hoe het project kan werken als aan de voorwaarden van het concept wordt voldaan: namelijk een echte uitwisseling tussen een leerling/kind en een senior.

Woensdag 20 december, de tweede open les tussen 16 en 17 uur.
De filmmaker, de fotograaf, de CKV-docenten, mijn collega en ik en een door mij uitgenodigde collega zijn voor aanvang aanwezig. Mw B is er om haar ontwerp af te maken, Mw A met haar eigen inspiratiemappen. Mw E is afwezig, haar ontwerp heeft ze afgemaakt de afgelopen open les op maandag.

Aanvankelijk lijken er geen leerlingen te komen van de woensdag groep. Dan druppelen ze de een na de ander binnen. De groep leerlingen is qua samenstelling grotendeels een andere dan die van de maandag en er zitten een aantal uitdagende persoonlijkheden tussen. Er gebeurt veel maar niet in productieve zin. Het is veel sleuren en trekken. Gelukkig is mijn collega Mareike en een CKV-docente aanwezig. Natuurlijk zijn een aantal leerlingen wel  bezig met  hun werk.
De filmmaker en fotograaf registreren vooral ontwerpen, inspiratiemappen en schaalmodellen. Toch zijn er pareltjes, ook voor de registratie in deze open les. Leerlinge T van de nwe lichting interviewt met de door mij opgestelde vragenlijst Mw A over haar persoonlijke modegeschiedenis, herinneringen en haar relatie met kleding nu. De camera legt het interview vast.
Voor het eerst in het project is er sprake van een diepgaand contact tussen een leerlinge van het Calvijn en een senior betrokken bij My Secret Dress Code dat uitmondt in een levendige dialoog waarbij  de geïnterviewde zichzelf en de interviewer verrast met dingen die uit de vergetelheid te voorschijn komen.

Van een afstandje sla ik dit schouwspel gade  en het ontroert me omdat ik zie dat het werkt, een samenwerking, ontmoeting tussen een jongere en een oudere persoon, dat de sfeer, de toon verandert en dat dat ook overslaat op de andere leerlingen die aanwezig zijn in het lokaal.
Een dialoog met een diepgaand contact, een uitwisseling van ervaringen en een duidelijk doel dat gerealiseerd kan worden. 'Voor deze persoon maak ik (leerlinge) een ontwerp, ik verras deze persoon (de oudere), terwijl ik tegelijkertijd rekening hou met het karakter van deze persoon.'

Het achterliggende idee van het project My Secret Dress Code is niet een idee fixe maar werkt of in ieder geval kan werken. Tegelijkertijd was dit uur afzien voor mij.

De geplande afspraak met het Calvijn College met de gemeente over het experiment gaat (opnieuw) niet door.
Omdat ik wil weten of we met het resterende budget door mogen om het project in januari met de nwe lichting af te ronden bel ik met een medewerker van de gemeente. We krijgen haar fiat!
Nu kan ik mijn collega's op het Calvijn College, de ouderen van de open club en mijn collega van dit besluit op de hoogte brengen  en een nieuwe begroting maken om te zien wat er praktisch mogelijk is. Mijn collega Mareike besluit dat ze niet meedoet aan de afronding in januari. Ze vertrouwt erop dat ik dat samen met de ondersteuning van  de CKV-docenten van het Calvijn red. De CKV-docenten zijn enthousiast dat we het project in januari kunnen afronden.

Maandag 8 januari 2018
De twee CKV- docenten zijn aanwezig en  acht leerlingen, een aantal van de nieuwe instromers is er niet.
Er wordt gewerkt: leerlingen gaan verder met hun inspiratiemappen, werken scheten uit, maken hun eerste schaalmodellen op houten tekenmodel poppen. Ik help twee leerlingen met de constructie van een bruidsjurk, een spiraalvorm van behangpapier. Ze bedenken rozen van papier voor op de jurk.Twee anderen werken samen met een CKV-docent aan een kostuum.

Woensdag 10 januari 2018
Leerlinge R , een topper van de eerste lichting die nog steeds meedoet, heeft haar ontwerp voor de blouse af e n heeft zich laten inspireren door 't materiaal. De afwerking van de blouse met schilderstape heeft ze onderdeel laten worden van het ontwerp. Zelfstandig werkend gaat ze nu verder met de uitwerking van de bijbehorende broek. Een andere leerlingen gaat met een opdracht van een CKV-docent thuis verder met haar ontwerp. Met haar ontwerpmap en houten tekenmodelpop.

Leerlinge L. werkt samen met een CKV-docente aan de trouwjurk voor Mw A, die ook aanwezig is, maar omdat het ontwerp een verrassing moet blijven tot de eindpresentatie het niet erg vindt om weg te gaan. Het ontwerp op schaal is gereed en gemaakt van behangpapier op de pop. Het topje moet aansluitend worden, hartvormig en strepless en is net als de rok die vast zit aan het topje, wit. Het is de bedoeling dat de rok een kanten bovenlaag krijgt. Ik zoek voorbeelden van Isabelle de Borgchrave hoe zij dit op papier heeft opgelost (gesuggereerd met verf). Ik bedenk oplossingen: je kunt de kant erop schilderen (donker op wit suggereert een diepte en daarmee het kant) of je kunt werken met geknipte papieren 'kanten' kleedjes of anders met taartkleedjes.

Andere kinderen zijn vooraf bezig met hun mobiele telefoons. We zetten ze aan het werk. Er ontstaan eerste ontwerptekeningen van een jurk. Een ruim vallend A- model jurk, met een ceintuur van aluminiumfolie gemaakt. Een andere leerlinge verliest zich in de print van een ontwerp.
Ik denk aan de tijd die er nog rest tot de presentatie. Er moet nog veel uitgewerkt worden.
Mijn CKV-docente overlegt met het Van harte restaurant  over de modeshow en eindpresentatie op de laatste maandag van januari. De vrijwilligers coördinator is enthousiast over het plan en gaat akkoord. Dat komt goed uit want ook de speak up is beschikbaar die avond. Omdat de kinderen dan meehelpen met de opbouw van de presentatie en aanwezig zijn tijdens de presentatie worden ze vrijgesteld van een lesuur van ons lesprogramma.

De CKV-docente en ik brainstormen over de muziek die we kunnen laten horen tijdens de presentatie. Het idee is dat ik teksten voor bij de expositie (van de inspiratiemappen en ontwerpen) ga verzinnen die de interactie tussen het publiek en de aanwezige ontwerpers bevordert. Bijvoorbeeld interviewvragen voor aan de ontwerpers en doe-het-zelf ontwerpopdrachten voor de bezoekers.Ik verzin van alles.
We denken na over de inrichting van de presentatie. Hoe creëren we een soort toontafels, vitrines? Wat is praktisch mogelijk?

Ik probeer bustes, paspopachtige constructies te vinden of paspoppen te lenen of aan te schaffen en ga op buste en paspoppenjacht bij mij in de buurt. Ik lijk meteen beet te hebben bij een winkel die verbouwd wordt. Het lukt me twee paspoppen te bespreken voor de presentatie, het lijkt te mooi om waar te zijn. Dat is het ook. Na twee dagen blijkt dat het toch niet kan.

De filmmaker neemt contact met me op, de eerste montage van het presentatiefilmpje is af en ik bekijk het voor commentaar en overleg over de credits en aftiteling.

Maandag 15 januari 2018
Het is opendag en 'dus' betekent dat dat een aantal leerlingen 'vanzelfsprekend' niet aanwezig zal zijn. Ik kom daar ter plekke achter. Een aantal heeft een dubbelrol als gastvrouw, een aantal is bezig met hapjes in de keuken voor te bereiden voor de bezoekers en een aantal is misschien wel ten onrechte uitgeroosterd? Kortom lekker overzichtelijk maar niet heus. Er zijn vier kinderen aanwezig (van de tien), twee CKV-docenten en ikzelf. Vanwege de open dag, makend e aanwezige leerlinge een mooie presentatie van de op schaal gemaakte ontwerpen op een tafel. Ze hebben ook voor hoe je zoiets op smaak inricht. Ze zijn ook bereid er leuke dingen over te vertellen voor nieuwsgierige ouders die met hun kinderen een kijkje komen nemen.
het ziet er goed uit en de bezoekers zijn enthousiast.

Woensdag 17 januari 2018
Met twee leerlingen werk ik verder aan hun cirkelrok en geplisseerd bovenstukje voor hun trouwjurk. Ik ben vooral zelf hard aan het werk. De uitvoering van het ontwerp vordert gestaag. Voor de andere bruidsjurk waar ik een constructie voor heb bedacht zijn de ontwerpers niet aanwezig. Ik heb veel filmpjes bekeken voor een soort lampionconstructie voor de hoepelrok van de jurk.

Maandag 22 januari 2018
Een 'diehard' en een klein aantal andere leerlingen zijn aanwezig om verder van hun ontwerpen te werken. De urgentie voor de presentatie is kennelijk niet bij iedereen doorgedrongen, van belang of aanwezig.

Woensdag 24 januari 2018
De laatste lesdag voor de presentatie op maandag 29 januari.
Ik heb een USB-stick met de film voor de eindpresentatie meegenomen voor de CKV-docente. Deze zal op de presentatie op het projectiescherm in de speak up getoond worden, doorlopend, met het geluid zacht. De foto's gemaakt door de fotograaf  tijdens de laatste twee lessen in december zullen ook te zien zijn via de beamer. De leerlingen voor de hoepelrokbruidsjurk zijn afwezig. Twee andere leerlingen gaan wel verder met hun verrassingsbruidsjurk voor Mw A. 
Als het tijd is, is op een ontwerp na, niets af. Een leerlinge neemt haar ontwerp met materiaal mee naar huis.

Ik besluit dat het geen zin heeft om nog me best te doen om bustes of paspoppen te scoren - het lijkt overbodig.
Ook schrijf ik geen vragen of teksten voor de interactie tussen bezoekers van de presentatie en de ontwerpers.
Ik ben te moe en niet gemotiveerd.

Met de CKV- docenten maak ik afspraken voor de inrichting van de presentatie en de presentatie zelf op maandag 29 januari in de speak up.
De ouders en de bezoekers van het Van Harte restaurant (doelgroep: senioren!) zijn gemaakt en de deur uit, gepost, uitgeprint. Per mail heb ik de meneer van de Linde, de Open Club,  de oudere deelnemers Mw A, B en E uitgenodigd. Mw A komt, ze is heel nieuwsgierig naar hoe het ontwerp voor haar jurk geworden is. Mw B komt ook. En er komt iemand van gemeente Amsterdam namen experiment aanpak eenzaamheid.

Maandag 29 januari
Ik koop hapjes en drankjes in servetten en plastic bekertjes, bordjes, bestek omdat ik niet weet of, hoewel er een keuken is  in het Calvijn, wij van de keukenspullen gebruik kunnen/mogen maken. Voor de handliggende dingen zijn vaak lastig te communiceren en te organiseren op deze school is mijn ervaring.
Bij een Open dag blijkt wel heel veel mogelijk te zijn qua samenwerking, maar dat is waarschijnlijk omdat het een schoolbreed gedragen belang dient, maar is ons experiment dat niet feitelijk ook.
Ook koop ik rode rozen, een voor alle deelnemers aan het project, die we in de speak up in een vaas kunnen zetten.

Als ik om 15 uur arriveer blijkt de presentatie een uur eerder te zijn dan oorspronkelijk gepland. De CKV-docenten hebben samen met de kinderen al aardig wat ingericht voor de presentatie, muziek speelt en de beamer projecteert de foto's en het filmpje. Kinderen die ik nooit gezien heb in mijn les vragen beleefd en enthousiast of ze kunnen meehelpen met dingen ophangen. Ik ontferm me over het ontwerp voor MW A dat nog niet toonbaar is en met lijm en glitter maakt een van de ontwerpers de bovenkant af en eindelijk is het presentabel.

Leerlingen ontfermen zich over het bereiden van de snacks en het klaarzetten daarvan. De keuken helpt ze met het bereiden! Mappen worden neergelegd, inspiratiebladen opgehangen, overblijfselen van mislukte experimenten op de grond gedrapeerd. Alle ontwerpen die toonbaar zijn staan op tafels of op krukjes, hangen aan bustes. Ook de eerder in december voltooide ontwerpen van Mw B en E. De belichting doet het, de microfoon, leerlingen joelen op de tribune, oudere bezoekers die straks bij Van harte gaan eten komen binnen en Mw A en B zijn er ook en een meneer namens gemeente Amsterdam.

Een leerlinge die nooit mee heeft gedaan aan ons lesprogramma doet de presentatie en opent de eindpresentatie/expositie My Secret Dress Code.

Er is een enthousiaste man, de teammanager van de school, die even een kijkje komt nemen. Ik heb geen ouders gezien. Niet alle leerlingen die mee hebben gedaan aan het project zijn aanwezig, een enkeling met reden van opgaaf. Mw A is opgetogen over haar ontwerp.
Er wordt gekletst, gesnackt, bezoekers praten met elkaar, de leerlingen, leerlingen van school joelen als ze het filmpje zien en de foto's. Ineens had bijna niemand gefilmd willen/mogen worden.  Ik heb een kort gesprek met de man van gemeente Amsterdam. Hij wil graag dieper ingaan op opmerkingen die ik maak, maar ik merk dat ik het niet de tijd en plaats vind en dat het op dat moment niet in mijn vermogen ligt om bondig  te kunnen antwoorden.
Het is leuk Mw B weer te zien en Mw A die zo enthousiast is over de voor haar ontworpen jurk. Ook meneer van de Linde van de open club is gekomen.

Alsof de wonderen de wereld nog niet uit zijn  ontmoet ik een oudere bezoeker van het Van Harte restaurant, een vrouw die vaak bij het Van harte dineert en binnenkort een  beeldend project start met ouderen uit de buurt! Hoe het kwam dat zij niets van dit project wist? Zij had de promotie tijdens de van Harte diners dus gemist. Omdat ik had gehoord dat de samenstelling van de bezoekersgroep aan het Van Harte min of meer dezelfde was op de maan- en donderdagen leek het mij niet zinvol daar meer dan een keer promotie te maken (een keer op de maan- en een keer op de donderdag). Ik was toendertijd ook een beetje bang dat langdurige promotie niet gewaardeerd zou worden door de bezoekers. Nou ja, in ieder geval ben ik blij dat er een activiteit voor ouderen in  Slotervaart Noord komt door een senior geleid met een professioneel beeldende achtergrond.
Zij had graag aan het project meegedaan.

Rond 17.15 uur als de meeste bezoekers en leerlingen vertrokken zijn, bouwen de CKV-docenten en ik de boel af en plaatsen we een deel van de ontwerpen, inspiratiemappen en ontwerpen op schaal in de vitrines op de gang naast de CKV- lokalen. De vitrines maken de prestaties van de leerlingen nog even langer zichtbaar voor iedereen die door de gang loopt en geeft hun werk meerwaarde.

 

Samenvatting eindfase project in januari 2018

 

Uitgangspunt project My Secret Dress Code
In januari is met een aantal leerlingen die in november zijn ingestroomd (de tweede lichting) verder gegaan met My Secret Dress Code, een experiment eenzaamheid Amsterdam en een samenwerking tussen het Calvijn College, de gemeente Amsterdam en twee kunstenaars. In januari werd het project door één externe kunstenaar begeleid (te weten Sandra Stark) en ondersteund door twee CKV-docenten van het Calvijn College. De laatste drie lessen met twee groepen van 10 leerlingen vonden op resp. de maandag en woensdagmiddag plaats op het Calvijn College.

Samenwerking jong & oud in concept
Het concept van het  experiment aanpak eenzaamheid My Secret Dress Code ging oorspronkelijk  (start oktober 2017) uit van een samenwerking tussen leerlingen van het Calvijn College, kinderen van de Louis Bouwmeesterschool en minder of meer geïsoleerde senioren uit de buurt.
De leerlingen van het Calvijn College zouden in hun CKV- uren gedurende 10 weken (2 lesuren per week, één op de maandag en één op de woensdagmiddag, in totaal 20 uur)  meedoen aan het project.

De lessen vonden plaats op Het Calvijn College. Het doel was tweeledig:
1. de CKV leerlingen van het Calvijn binnen het curriculum van Next (een op buurtbinding gericht lesoverstijgend programma van het Calvijn College) een duurzame relatie te laten opbouwen met de oudere buurtbewoners van Slotervaart Noord en
2.een groep van meer en minder sociaal geïsoleerde (eenzame) ouderen op een speelse en creatieve manier  te laten samenwerken met jongeren en levenservaring(en) uit te laten wisselen om daarmee wederkerigheid te vergroten, het isolement van de ouderen en de scheiding tussen de twee leeftijdsgroepen te doorbreken en de mogelijkheden te ontdekken van vaker samen zinvolle dingen met de school ondernemen. 

Samenwerking in de praktijk
De praktijk bleek weerbarstig. De verwachte deelname van ouderen uit de buurt via promotie vanuit het Calvijn College en vanuit het Van Harte restaurant in het Calvijn College of zelfs via de wekelijkse kapsalon in het Calvijn College, bleek minimaal. Flyeren op de burendag in het Anker, een interview in de Echo leverden uiteindelijk de aanmelding van zes ouderen op, waarvan er drie overbleven. Diverse aanknopingspunten en tips die moesten  leiden tot  het bereiken van de met name eenzame senioren leiden niet tot meer aanmeldingen voor deelname aan het project. En dan noem ik het contact met (contactpersonen van) ondermeer de open club, statushouders in de buurt, de geïsoleerde niet mobiele en wellicht zeer eenzame buurtbewoners waarmee dagelijks of wekelijks getelefoneerd wordt (deze laatste groep was niet mobiel genoeg om wekenlang mee te doen aan een activiteit buitenshuis).

Kinderen van de Louis Bouwmeesterschool waren zoals eerder in de andere blogs vermeld aanvankelijk zeer enthousiast tijdens de promotie op school (hun juffen incluis), desondanks resulteerde dat  in slechts zes aanmeldingen waarvan er de eerste keer vier op het Calvijn College verschenen en er eind november nog maar één over was. Dit kind stapte uiteindelijk over naar een keukenactiviteit op Het Calvijn College,waar een klasgenootje dat eerst bij ons meedeed, al een tijdje meedraaide.

Uiteindelijk hebben twee leerlingen (van het Calvijn College) in januari daadwerkelijk een ontwerp gemaakt voor een bestaande oudere buurtbewoonster, die aanvankelijk ook deelnemer was aan het project (in de periode okt- dec 2017), Mw A, en dit ook gepresenteerd op de eindpresentatie.

Afronding experiment januari met nieuwe lichting leerlingen
In Januari konden en mochten we (er was nog budget ) het project afronden voor de nieuwe 'instroomleerlingen' die in november 2017 waren ingestapt. De begeleidende docenten en ikzelf vonden het belangrijk dat de leerlingen begrepen dat wij hun werk, in welke fase dan ook, serieus namen en dat  de serie lessen zoals elk ander (CKV-) vak op school op een goede manier werden afgesloten. We hoopten dat de leerlingen hiermee zelf ook het belang van deze eindpresentatie gingen ervaren  en hen wellicht een reden tot motivatie, spanningsboog met deadline zou geven. Een eindstreep. Iets waar ze naar toe konden werken en dat zichtbaar zou zijn voor andere leerlingen en docenten  op de school en hun ouders.

Minpunt: officiële beoordeling lesopdrachten en eindpresentatie ontbrak
Tegenvaller voor de begeleidend kunstenaars (Mareike en ik) was dat het CKV - vak niet gehonoreerd werd met een officiële beoordeling of punten, iets waar ze aan moesten voldoen  om door te kunnen  naar een volgend jaar bijvoorbeeld. De registratie van hun aanwezigheid in de les was helaas de enige doorslaggevende factor in beoordeling van hun deelname aan onze lessenreeks.
Dit had tot gevolg dat de deelname van minder tot niet gemotiveerde leerlingen er vooral uit bestond dat ze aanwezig waren en soms bijna niets of niets uitvoerden wat met de opdrachten te maken had. Hun aandeel in de klas was ronduit problematisch wat hun gedrag betreft: met hun telefoon en elkaar bezig, niet luisteren als er iets werd uitgelegd, apathisch niets doen. Misschien typisch pubergedrag? Weer een ander groepje was 'braaf' maar weinig zelfstandig en initiatiefrijk.
Opvallend was dat individuele leerlingen zich regelmatig kwamen melden voor of in de les met direct daarop volgend de mededeling dat ze een belangrijke afspraak hadden - onder de lestijd natuurlijk- met een tandarts, een dokter, hun moeder, hun tante die jarig was enzovoorts. Van een aantal leerlingen weet ik dat zij daadwerkelijk een afspraak met een dokter of ziekenhuis hadden die moeilijk of niet te verplaatsen was, maar voor de anderen was hun 'afspraak' een manier om te spijbelen.
Kortom precies het gedrag dat en de opstelling die we hadden willen vermijden door de mix  en match met de oudere mensen. Doordat aanwezigheid het enige criterium was ontbrak er urgentie bij de leerlingen en de mogelijkheid tot sancties bij ons als begeleiders.

Om het gebrek aan officiële beoordeling te ondervangen wilde ik aanvankelijk samen met een CKV-docent de leerlingen wel bij elke opdracht een beoordeling geven op inzet, het voltooien van de opdracht,  kwaliteit van de uitvoering, zorgvuldigheid en creativiteit enz. en ze uiteindelijk na voltooiing van alle opdrachten en het maken van de eindpresentatie een soort certificaat overhandigen. Dit idee verdween naar de achtergrond omdat we in de praktijk het aan het werk krijgen en houden en het helpen van de leerlingen al onze energie opslorpte.

Condities voor open en stimulerend groepsproces ontbraken
Voor het slagen van het experiment was voor alle deelnemers (incluis mezelf en de CKV -docenten) een gevoel van veiligheid en vertrouwen in elkaar nodig. Ik als begeleidend kunstenaar, een CKV-docent en de drie ouderen vormden de vaste factor - met redelijk vertrouwen in elkaar en zeker ook openheid -, maar voor een positieve groepsdynamiek was het nodig dat ook de leerlingen zich inhoudelijk committeerden aan een samenwerking als ongedeelde groep. Een groot deel van de leerlingen leek zich niet verantwoordelijk te voelen voor de samenwerking of ontbrak het aan bewustzijn hierover. En kan ik ze dat kwalijk nemen? Een aantal had zeker serieuze buitenschoolse problemen. Een aantal leerlingen was zich echter terdege bewust van hun niet coöperatief gedrag maar voor mijn eigen stressniveau vond ik het op bepaalde momenten beter dit onbenoemd te laten om escalatie te voorkomen.
Dat de leerlingen uit verschillende groepen kwamen waarvan sommigen elkaar wel kenden en anderen niet was ook niet bevorderlijk. De verschillende leerlingengroepen (maandag- en woensdagmiddag) bleken in hun onsamenhangende samenhang te kwetsbaar.

Er waren veel onzekere factoren die wel mijn lessen beïnvloeden maar waarop ik zelf geen enkele invloed had, behalve als ik had besloten de lessen te staken. De enige zekerheid die ik had was die van de onzekerheid en onvoorspelbaarheid van wat ik kon verwachten. Mijn ervaring met pubers is minder groot dan mijn expertise met kinderen van de basisschool en andere groepen. Maar dan nog, vond ik het gedrag  van veel leerlingen verbazingwekkend en verontrustend. In de praktijk bleef ik me richten op dat wat wel mogelijk was.

Alternatieve opdracht verving 1 op 1 matches van jong met oud
De opdracht die we als alternatief voor de nieuwe lichting leerlingen hadden bedacht bij gebrek aan deelnemende senioren in het project: dat ze vanuit hun inspiratiemappen een extreme make over moesten maken voor een oudere persoon (55 plusser) naar keuze uit hun eigen buurt/omgeving, liep op niets uit. De leerlingen begrepen de opdracht aanvankelijk niet goed, durfden het niet of kenden niemand die zo oud was. Mocht het niet hun moeder zijn of hun oma of tante? Nee, het ging om een oudere bewoner uit hun buurt, liefst geen familie. En nou ja, vooruit je tante en oma mag wel. Ook dit leverde niets op. (Buiten het klaslokaal was de focus van de meeste kinderen niet meer bij het project).

Om toch senioren erbij te krijgen werd gehoopt op deelname vanuit de open club, de statushouders, vanaf januari. Meneer van de Linde promootte actief voor ons op de open club maar desondanks bleef de gewenste aanwas uit. Daarom besloten we de resterende lessen te gebruiken om toe te werken naar de eindpresentatie en dat als moment te nemen waarop  een uitwisseling tussen de oudere bezoekers en de makers van de ontwerpen (leerlingen van het Calvijn College) zou kunnen plaatsvinden.

De bezoekers van het van harte Restaurant, de mensen van de open club, de oudere deelnemers aan het project en de statushouders, kinderen van de Louis Bouwmeesterschool en de ouders van de leerlingen van het Calvijn College werden allemaal uitgenodigd zodat de eindpresentatie een aanknopingspunt zou kunnen zijn voor een ontmoeting en uitwisseling voor op dat moment en in de toekomst.

Met het oog op de eindpresentatie en het loslaten van de alternatieve opdracht (een extreme make over voor een (fictieve) oudere)  werkten de meeste leerlingen de laatste drie lessen van het project puur aan de uitwerking van hun inspiratiebladen, hun ontwerpschetsen, ontwerpen op schaal of uitvoering van hun ontwerpen zonder een (denkbeeldige) oudere voor ogen te hebben.

Het experiment was in de praktijk uiteindelijk geen samenwerking tussen een oudere persoon en een leerling die ervaringen uitwisselden, verhalen deelden, elkaar versterkten. Hoewel dit wel het uitgangspunt was. het bleven twee groepen. Een klein groepje ouderen dat zelfstandig onder begeleiding gestaag doorwerkte en een onsamenhangende groep leerlingen bestaande uit subgroepjes en individuen dat onder begeleiding vaker wel dan niet met veel moeite aan het werk gezet moest worden.
Hadden we het hele project even stil moeten leggen in januari om na wat contemplatie met een beter plan te komen?  De groep aanwezige leerlingen was te onsamenhangend en te onregelmatig present om in deze laatste drie weken van januari een nieuwe draai  te kunnen geven aan het experiment, laat staan een aanvullende opdracht te geven. (De leerlingen en de school zijn gewend aan formats van zoveel lessen per CKV- les en dat betekende weinig ruimte voor improvisatie.) Verder bemerkte ik bij mezelf ook een vorm van 'metaalmoeheid'  wat experimenteerdrift binnen deze setting betreft.Het hoogst haalbare doel in deze omstandigheden was een markering voor het einde van het experiment in de vorm van een presentatie.


Samenwerking jong & oud in de praktijk conclusie

I.   matching tussen jong en oud zoals gepland kwam niet van de grond:
- het bleven twee groepen, drie en later twee eilandjes (niet consistente samenstelling),
reden:  

1. deelname ouderen ondanks werving klein
- in kaart gebrachte groepen:
 1.buurtbewoners rond het Anker: via flyer burendag
 2. bezoekers Van harte restaurant op maan- en donderdag, de kapsalon op de woensdagmiddag
 ( in het Calvijn College)
 3. ouderen via stadskrant Echo
 4. deelnemers Open Club
 5. Statushouders (vmlg vluchtelingen) via The Road of Hope
 6. mobiel beperkte ouderen via telefoonlijn
 7. bewoners zelfstandige woongroep van ouderen in de buurt van Louis Bouwmeesterstraat

2. te weinig aanmeldingen van ouderen om 1 op 1 te matches te maken

Reden beperkte aanmelding (o.a.):
-  Geïnteresseerde ouderen konden zich niet committeren aan tweewekelijkse lessen op het Calvijn College.
vanwege andere verplichtingen: oppassen, mantelzorg, of vanwege lichamelijk herstel.
- voor mogelijke deelnemers uit de open club van dhr Van de Linde gold: eerdere werving of start op een veel later tijdstip (april dit jaar bijvoorbeeld) had meer senioren voor het experiment kunnen opleveren.
- de locatie, het Calvijn College, vormde een obstakel:  te grote inspanning om daar tweewekelijks naar toe te gaan, onbekende (niet vertrouwde) locatie.
- een samenwerking met leerlingen van het Calvijn College werd niet als aantrekkelijk gezien

3. opkomst- trouwheid groepen leerlingen niet groot
- Vooral periode okt- dec 2017 en laatste 2 wkn jan 2018. De groep leerlingen van het CC was niet consistent, veel afmeldingen. Frustreerde groepsproces iets samen opbouwen lukte niet.

NB: Wel uitwisseling en inspiratie  tussen jong en oud door het samenzijn in een lokaal en het bij elkaar zien wat de ander maakt  of al gemaakt heeft ('Dat wil ik ook'): ateliersfeer.

4. deelname van kinderen van de Louis Bouwmeesterschool vanaf eind november tot nul gereduceerd
-  ook daarvóór ontwikkelde het ontwerpenproces  en de samenwerking tussen de leerlingen van het Calvijn College en de senioren zich ook anders dan beoogd en gehoopt. Er werd eerder individueel dan gezamenlijk gewerkt.

Conclusie werving eenzame of minder sociaal mobiel ouderen
De doelgroep ouderen  -  eenzaam en/of geïsoleerd  - is niet bereikt.
De ouderen die wel participeerden waren nieuwsgierig en geïnteresseerd in een out of the box experiment, maar niet perse eenzaam op sociaal gebied.

II. Verbindend element tussen jong en oud in leslokaal: het materiaal en het ontwerpen

1. ouderen inspireren
Zoals bij punt I.3 aangegeven werden de leerlingen (van de nwe lichting) wel geïnspireerd door de ontwerpen van de ouderen die individueel met de uitvoering van hun ontwerpen in het klaslokaal bezig waren. Sommige leerlingen waren ongeduldig en wilden het maken van de inspiratiemappen en de verschillende opdrachten die daar bij hoorden het liefst overslaan om gelijk aan de slag te gaan met het uitvoeren van een levensgroot ontwerp van papier op een paspop. We moesten uitleggen dat er stappen aan voorafgingen die ze ook moesten maken. Enthousiasme en teleurstelling volgden elkaar op.

2. alternatieve opdracht: extreme make over
De alternatieve opdracht die we bij gebrek aan fysieke machtes met ouderen aan de leerlingen gaven nl. een 55 plusser in de eigen buurt interviewen over de persoonlijke kledinggeschiedenis en modevoorkeur kwam op één geval na niet van de grond. De inspanning buiten het lokaal was te veel gevraagd voor de meesten of  leerlingen kenden niemand in hun buurt die 55 plus was. In december lukte het een leerlinge wel met behulp van een door mij opgestelde vragenlijst een oudere deelnemer van het project in het leslokaal te interviewen. Dit was de eerste volwaardige uitwisseling in het lokaal tussen een senior en een jongere. Op basis van het interview werd door twee leerlingen een ontwerp voor deze oudere dame gemaakt. Zij werkte dus zelf niet aan het ontwerp mee (zoals  oorspronkelijk het uitgangspunt van het experiment was).

De eindfase van naast elkaar bestaande creatieve processen van ouderen en leerlingen
De ouderen werkten zelfstandig en met hulp en tips van de begeleiders (Mareike, Sandra, CKV-docenten) hun kostuumontwerpen uit - van 'op schaal' naar groot. De leerlingen werkten individueel en/of in groepjes onder begeleiding van Mareike, Sandra en de CKV- docenten die fase(s) van het ontwerpen uit die haalbaar was/waren.
Voor sommigen betekende dat ze hun inspiratiemappen met uitwerkingen afmaakten, andere begonnen aan hun ontwerptekeningen, hun schaalmodellen of werkten zover mogelijk hun grote kostuumontwerpen af.
Soms betekende dat dat ze hun materiaal mee naar huis namen om het af te kunnen krijgen of in een enkel geval dat het ontwerp bij de presentatie de voltooiing bereikte.

Er waren uiteindelijk veel inspiratiemappen, uitwerkingen van materiaal, kleur en vorm, ontwerptekeningen, schaalmodellen van de kostuumontwerpen en een aantal groot uitgevoerde kostuumontwerpen van papier van zowel ouderen als leerlingen te zien op de eindpresentatie. 

NB:  Performance aspect geen onderdeel lesprogramma
In de praktijk bleek het ondoenlijk het onderdeel performance te integreren in de lessen. Daarvoor is veiligheid en vertrouwen nodig,  vrije bewegingsruimte waarbij het vermogen en de bereidheid aanwezig is om meningen, en oordelen  uit te stellen en mensen zich durven laten zien in hun kwetsbaarheid. Deze voorwaarden waren niet aanwezig tijdens het experiment.

III. Vorm eindpresentatie
- geen modeshow en interactieve mobiele expositie op div. locaties in de buurt

De eindpresentatie week af van het oorspronkelijke plan: een modeshow met interactieve expositie.
Een modeshow bleek lang voor de eindpresentatie praktisch niet haalbaar.

Redenen:
1.  te weinig ontwerpen aanwezig voor een modeshow, ingewikkeld om aan leerlingen of andere modellen die te laten showen (schaamte, ontwerpen te fragiel of niet af).
2. de wel uitgevoerde ontwerpen waren op een buste of paspop gemaakt en te klein en fragiel om geshowd te kunnen worden door een model.
3. het onderdeel 'performance' of show bleek praktisch gezien te ingewikkeld om aan te bieden in het lesprogramma van het experiment

Het interactieve element was weggelaten wegens tijdgebrek en omdat het iets zou zijn dat de begeleidend kunstenaar en de CKV- docenten en niet vanuit de leerlingen zelf zou zijn toegevoegd.
Het zouden teksten zijn op bordjes (opgehangen in de expositieruimte) met vragen die uitnodigden tot interactie, zelf ontwerpen en het interviewen van de ontwerpen (leerlingen en senioren) (Waar is de vorm, kleur en textuur van dit ontwerp van afgeleid; door wat is de ontwerper geïnspireerd? Teken zelf een vorm, maak 'n kleur, een textuur aan de hand van een voorbeeld uit de natuur, architectuur, kunst - dwz maak een oefenblad voor een inspiratiemap zoals de leerlingen dat ook hebben gedaan. Maak een ontwerp op basis van een inspiratiemap van een van de leerlingen enz.)

- wel presentatie: expositie en film- en fotovertoning in speak up Calvijn College ( 1 buurtlocatie)
- interactief element: mogelijkheid tot aanspreken aanwezige  ontwerpers door bezoekers expo

In overleg met de CKV - docenten werd gekozen voor de inrichting van een expositie  in de speak up van het Calvijn College (een theaterachtig auditorium met tribune, licht en geluid) met al het gemaakte werk - wat toonbaar was -  opgehangen, neergelegd en gepresenteerd inclusief de projecties van foto's en een presentatiefilmpje op een projectiescherm in het midden van de zaal.
Met hapjes en drankjes, muziek op de achtergrond, een leerlinge die de presentatie opende met een kort praatje en de gelegenheid van de bezoekers om vragen te stellen en te praten met de aanwezige ontwerpers (leerlingen en senioren).

Eindconclusie
Op veel punten is binnen My Secret Dress Code van het oorspronkelijke plan afgeweken en werd er binnen de beperkingen gekozen voor de best mogelijke oplossing om het experiment te doen slagen. Steeds met het tot stand brengen van een duurzame verbinding tussen oud en jong in het achterhoofd. En met de hoop dat leerlingen van het Calvijn College en ouderen  uit de buurt elkaar ook  na experiment zouden weten te vinden voor een  zinvolle verdere samenwerking.
Welnu, de contacten zijn gelegd, de CKV - docenten, de leerlingen en de ouderen  hebben elkaar ontmoet.
Het is nu aan de partijen zelf of en hoe ze een nieuwe samenwerking aangaan.

Positieve bijvangst en bijdragen door experiment
Wel geslaagd is
1. de eerste gezamenlijke opdracht in oktober. Een joint venture tussen ouderen, een leerling van het Calvijn College en kinderen van de Louis Bouwmeesterschool bij het maken van een kaftan voor Maxima (van papier - meer hierover in een eerder blog).
2. het werken aan inspiratiemappen. Deelnemers kregen inzicht in concepten als:
kleur, vorm en  textuur in relatie tot natuur, architectuur en kunst.
3. deelnemers leerden: abstract denken en ideeën vertalen naar beeld, te experimenteren om dingen uit te proberen, fouten maken, tijdens het oplossingen zoeken voor praktische vormgeving (kostuums), omgaan met beperkingen (binnen opdracht) als materiaal (artistieke keuzes maken), tijdsdruk, deadlines en presentatievorm, zichzelf ontdekken: nieuwe voorkeuren/smaak van zichzelf presenteren, zichzelf waarderen.
4. één match in december van een senior met  twee leerlingen van het Calvijn College. Daarin werd zichtbaar dat het oorspronkelijke idee werkt. Een ontwerp op basis van het interview is uitgewerkt en gepresenteerd.
5. ruimte te creëren voor nieuwe samenwerkingsvormen. Contacten met interessante doelgroepen voor het Calvijn College zijn gemaakt. Nieuwe paden voor communicatie en voorstellen tot samenwerking met ouderen zijn geëffend via van Harte, de Open Club, de statushouders, eventueel de Louis Bouwmeesterschool.


Wat zou ik met de kennis van nu / voortschrijdend inzicht anders doen/hebben gedaan?

1. Organisatorisch

a. Niet starten vóór een gedegen overleg tussen de begeleidend kunstenaars met de directie en medewerkers van het Calvijn College heeft plaatsgevonden. Hierin spreken beide partijen uit wat ze van elkaar verwachten binnen de samenwerking, komen onduidelijkheden boven water, worden afspraken gemaakt over de rol- en taakverdeling, gedeelde verantwoordelijkheden en  wordt er een gezamenlijk stappenplan met streefdata voor tussentijds overleg en voortgangsmomenten geformuleerd om het behalen van de beoogde doelstellingen te borgen. De concrete afspraken betreffen:
 
 1.  een gedeelde verantwoordelijkheid voor de werving van de beoogde senioren binnen een  bepaald tijdsbestek. Hiervoor worden de reeds bestaande contacten en netwerken van beide  partijen in kaart  gebracht  en met elkaar  gedeeld. (voor het Calvijn College o.a. Van Harte en de  kapsalon),
 2. het aanwijzen van verantwoordelijken en aanspreekpunten (personen en evt. vervangers) voor  de diverse taken binnen en buiten de school,
  2. de werving van leerlingen (binnen een bepaalde termijn).
 3. het experiment My Secret Dress Code binnen het kader van Next een schoolbreed gedragen  karakter geven dat  boven een regulier CKV- programma uitstijgt. Het schoolbreed gedragen  belang als bij een Open Dag vertaalt zich naar andere geplande events of  uitstapjes,themaweken, kortom rijdende treinen binnen en buiten het reguliere lesprogramma  die het experiment kunnen versterken worden benut.
 4.  voorwaarden voor deelname van leerlingen van het Calvijn College:
 - motivatie: vrijwillig, maar niet vrijblijvend als keuzevak,
 - leerlingen krijgen een beoordeling die meetelt bij hun eindevaluatie net als bij lessen koken en  verzorging. Aanwezigheid alleen is onvoldoende om voor de les gehonoreerd te worden,  een  actieve  werkhouding is voorwaarde. De onderdelen waarop de leerlingen beoordeeld worden,  worden in samenspraak met het docententeam van het Calvijn College geformuleerd en voor  aanvang van de  lessen  aan de leerlingen bekend gemaakt.
 5. een gezamenlijke planning vanuit beoogd eindresultaat, zoals gebruikelijk bij het  voorbereiden van een voorstelling, show. Vastleggen afspraken met alle betrokkenen  eindpresentatie en tijdspad vanaf start lessen (lesplanning): roostermakers, docenten, directie,  technici (techniek, expo, licht en geluid (speak up)) partners, pr en publiciteit voor  uitnodigingen/werving; betrekken ouders deelnemende leerlingen voor eindpresentatie  (maximale opkomst bezoekers buurt ).
 6. Samenwerking met het Van harte restaurant en de kapsalon voor 1. werving senioren, 2.  presentatie (styling) mode show (kapsalon) en 3. receptie bij opening modeshow en expo.
 7. afspraken tussentijdse evaluatie beoogde planning/doelen (zitten we nog op schema, wat  moet er aangepast, wat zijn knelpunten)

b. Samenwerken met een collega kunstenaar voor het begeleiden van het experiment met gelijke beschikbaarheid in tijd en draagkracht.

c. Indien a. en b. niet op tijd of onvoldoende van de grond komen overwegen in overleg met de gemeente Amsterdam het experiment te staken, uit te stellen of met een meer compatible partner samen te werken.

2. Inhoudelijk
a. Verdieping geven aan het inhoudelijke thema van het experiment
Voorafgaand aan de start van de lessen van het experiment, een voortraject over eenzaamheid, als thema binnen praktische lessen verzorging (koken en uiterlijke verzorging) aanbieden. In deze lessen komen de leerlingen sowieso op een ongedwongen manier met ouderen -met minder of meer sociale contacten - uit de buurt in contact. De leerlingen gaan daar (in het Van Harte restaurant , de kapsalon) vervolgens in gesprek met  de ouderen over eenzaamheid. Met vragen die ze eerder hebben voorbereid in de klas bij lessen filosofie of levensbeschouwing, maatschappijleer of een andere les. De leerlingen gaan zo nadenken over wat eenzaamheid betekent, voor henzelf en voor buurtbewoners in Slotervaart Noord.

Het schoolbreed maken van het experiment en daarmee het thema  'eenzaamheid'  bij ouderen in de buurt kan op deze manier blijvend op de kaart worden gezet binnen de school. Dit geeft de leerlingen van het Calvijn College de kans zich door persoonlijke ervaring meer betrokken te voelen bij het aantrekkelijk maken van de school als sociale ontmoetingsplek voor ouderen in de buurt. Het belang van wederkerigheid wordt zichtbaar. De leerlingen hebben de ouderen nodig als  'oefenmateriaal'  om klantvriendelijkheid, gastvrijheid  en openheid te oefenen en de ouderen kunnen verzoeken doen voor zaken waar ze graag hulp of ondersteuning van de leerlingen voor willen hebben.

b. Andere opzet van het lesaanbod, werkend naar het eindresultaat
Optie 1: Binnen het curriculum van het Calvijn College of een andere ROC:
een aantal lessen van het experiment worden schoolbreed (4 of 8 lessen van een uur per week) binnen levensbeschouwing en CKV aangeboden (verplicht) over eenzaamheid en modeontwerpen (was nu nauwelijks tijd voor verdieping). Voor de extra gemotiveerden (max 16 ll) is er een extra traject van 8 lessen van 2 uur per keer (praktisch onmogelijk?) waarin wordt samengewerkt met senioren uit de buurt. Of
Optie 2: optie 1  met de naschoolse lessen in samenwerking met het Zidtheater, waarmee een groep gemotiveerde jongeren (al dan niet ll van het Calvijn) buiten schooltijd het thema eenzaamheid theatraal onderzoekt, hiervoor in gesprek gaat met senioren uit de buurt en hun bevindingen vormgeeft in een modeshow met kunstinstallatie.
Optie 3: de twee doelgroepen (senioren en leerlingen/kinderen) werken los van elkaar aan de verschillende opdrachten (ontwerpen en performance) en komen op een later moment samen  om hun materiaal tot een geheel te smeden.
Optie 4: lijkt op optie 1. Alleen betreft het een samenwerking van kinderen van een basisschool met begeleidend kunstenaars.
Onder schooltijd is er voor een aantal klassen een traject van 4 tot 8 lessen van een uur. Met een interview met een buurman of - vrouw als huiswerkopdracht. Tegelijkertijd is er voor de supergemotiveerde kinderen een zelfde aantal lessen (4 tot 8 uur op school als brede schoolactiviteit). Deze naschoolse lessen monden uit in een performance/modeshow met expo.

Specificatie optie 3 en 4 - verschillende strategieën voor samenwerking en eindresultaat in creatief proces
    geïnspireerd op het Tamalpa Life/ Art Process (R)*

De 2 doelgroepen onderzoeken samen en afzonderlijk  de thema's eenzaamheid en verbinding.
Vanaf het begin worden schrijven, tekenen en bewegen als expressiemiddel ingezet om de thema's individueel met een partner en binnen één groep en de twee groepen te onderzoeken en materiaal te creëren voor een gezamenlijke performance.

De twee strategieën die ik bedacht heb op basis van  de methodiek van het Tamalpa Life/Art Process (R) ben ik nu verder aan het uitwerken en wil ik in een nieuwe samenwerking tussen senioren en kinderen gestalte geven. Mijn voorkeur gaat uit naar een samenwerking tussen basisschoolkinderen en senioren.  Als het kan opnieuw met het thema eenzaamheid - verbinding.


* het Tamalpa Life/ Art Process (R)* is een methode ontwikkeld door Anna en Daria Halprin om:
1. kunst in te zetten als (helend) middel om uitdrukking te geven aan wat er leeft binnen een individu, een gemeenschap en een groep en mogelijk een creatieve oplossing te vinden die voor alle betrokkenen werkt.
2. kunstenaars te helpen binnen een creatief proces materiaal te generen voor het maken van een performance of ander kunstwerk.

Zowel bij 1. als 2. kunnen zowel intuïtief schrijven, tekenen als bewegen/dansen worden ingezet als expressievormen binnen een geleid creatief proces waarin er individueel en/of op groepsniveau feedback plaats heeft.
Bij het tekenen wordt er ingegaan op vorm, kleur en textuur en ingezoomd op details binnen het geheel.
De verschillende expressievormen worden ook weer ingezet om op elkaar te reflecteren en zo thema's en vragen te verhelderen en los te weken.

Dit blog is onderdeel van My Secret Dress Code


Delen