07 september 2017

Feiten over eenzaamheid vanuit de wetenschap

Eenzaamheid kent verschillende vormen en is soms lastig los te zien van andere begrippen en gemoedstoestanden zoals sociaal isolement, rouw, verdriet en depressie.

"Eenzaamheid is het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties. Het kan zijn dat het aantal contacten dat men heeft met andere mensen geringer is dan men wenst. Het kan ook zijn dat de kwaliteit van de gerealiseerde relaties achterblijft bij de wensen."

Eenzaamheid wordt een probleem als:

  • Het lang aanhoudt
  • Mensen er niet zelfstandig uit kunnen komen
  • Het als ernstig wordt ervaren (bijvoorbeeld als het op andere levensterreinen invloed heeft, zoals werk)

 

Wat is het niet?

Eenzaamheid is niet hetzelfde als sociaal isolement

Sociaal isolement: het feitelijk ontbreken van ondersteunende sociale relaties in het persoonlijke leven. Dat betekent: geen relaties met familie, vrienden en bekenden waar mensen in geval van nood op terug kunnen vallen voor praktische steun, emotionele steun of gezelschapssteun. In tegenstelling tot eenzaamheid is dit objectief waarneembaar. Mensen met een klein netwerk voelen zich niet altijd eenzaam. Het hebben van een klein netwerk maakt mensen wel kwetsbaar voor eenzaamheid.

 

Eenzaamheid is niet hetzelfde als alleen zijn

Mensen kunnen alleen willen zijn en dat plezierig vinden. Eenzaamheid is per definitie onplezierig.

 

Oorzaken

Individuele oorzaken/persoonlijke factoren

  • Gebrek aan sociale vaardigheden en beperkt zelfmanagement
  • Gebrek aan probleemoplossend vermogen
  • Negatief zelfbeeld
  • Weinig zelfvertrouwen
  • Sociale angst
  • Sterke verlegenheid
  • Introversie
  • Onrealistisch hoge verwachtingen van sociale relaties.

Zeker op lange termijn zijn deze persoonlijke factoren ondermijnend. Mensen hebben hierdoor moeilijk toegang tot betekenisvolle sociale relaties.

Gezondheidsproblemen
Gezondheidsproblemen (hardhorendheid, slechtziendheid, slecht ter been zijn, psychische problemen, chronische ziekten) waardoor iemand te weinig mogelijkheden en/of energie heeft om relaties te onderhouden. Lusteloosheid.

Oorzaken in veranderingen in het sociale netwerk/ingrijpende levensgebeurtenissen
Verlies van sociale relaties door bijvoorbeeld:

  • Ruzie
  • Echtscheiding
  • Ontslag
  • Overstap naar een nieuwe baan of opleiding
  • Een (gedwongen) verhuizing (van jezelf of anderen)
  • Overlijden van dierbaren

Maatschappelijke omstandigheden

  • Maatschappelijke omstandigheden waardoor iemand uitgestoten wordt (of zich uitgestoten voelt). Het niet (kunnen) vervullen van een ‘sociale rol’ (bijvoorbeeld werkloos zijn).
  • Maar ook de veranderende maatschappij waarbij de sociale vaardigheden die iemand nodig heeft om op eigen initiatief een betekenisvol netwerk te hebben en onderhouden steeds belangrijker worden.

Beleidsfactoren/beleidskeuzes
Beleidskeuzes zoals bijvoorbeeld sluiting van dagbesteding, bezuinigingen op huishoudelijke hulp, mensen zo lang mogelijk thuis laten wonen, mensen met een beperking zo veel mogelijk ‘in de wijk’ laten wonen (extramuralisering). Maar ook keuzes over bijvoorbeeld de inrichting van de fysieke ruimte.

 

Welke gevolgen heeft eenzaamheid?

  • Psychische gevolgen (bijv. depressie, cognitieve achteruitgang, dementie, verslaving, zelfmoordgedachten)
  • Fysieke gevolgen, (bijv. beroertes, hoge bloedruk, hart- en vaatziekten, slaapproblemen, verminderde afweer)
  • Maatschappelijke gevolgen (bijv. schooluitval, ziekteverzuim op werk, arbeidsongeschiktheid, beroep op gezondheidszorg. (Zowel door de feitelijk gezondheidsklachten die door eenzaamheid kunnen ontstaan. Als doordat mensen eerder naar de huisarts gaan of doordat mensen sociale steun zoeken bij een professionele zorgverlener. (Een excuus zoeken voor contact.)

 

Wat werkt? (mogelijke oplossingen)

Oplossingsrichtingen waar aan gedacht wordt zijn netwerkontwikkeling, stimuleren realistische verwachtingen en leren omgaan met eenzaamheid.
Wat het meest bijdraagt aan het verminderen van eenzaamheid (ongeacht de leeftijd van de persoon) is sociaal cognitieve training. Sociaal cognitieve training betekent ingaan op negatieve interpretaties en verwachtingen van sociale situaties.
Daarnaast kunnen groepsinterventies bijdragen. Het gaat hierbij om groepsinterventies:

  • met een educatief element gericht op onderhouden & verbeteren van het sociale netwerk,
  • gericht op sociale activiteiten & sociale steun,
  • gericht op vergroten van eigenwaarde en persoonlijke controle.

 


 

Downloads

De volgende bestanden zijn bijgevoegd aan dit artitel:


Delen